Sport & Strategie Column Maandag 6 augustus 2018

Gekke Gerritje van de sportjournalistiek

Tijdens het WK voetbal was er een paar dagen lang een heftige discussie over de rol van de vrouw in de sportjournalistiek. Meer specifiek: de onzichtbaarheid van vrouwen op tv. Alle NOS-commentatoren, interviewers en presentoren waren man. Dione de Graaff was bezig met haar voorbereiding op het Tour de France-avondprogramma, anders had ze waarschijnlijk ook wel enkele diensten op zich genomen. Bij de analyses zat af en toe wel een voetbalster.
Bij Studio Sport vertegenwoordigt Marcella Mesker het segment ‘vrouw’ op de commentatorenlijst. Onder de incidentele analisten zijn er wel enkele vrouwen. Bij de EK’s, de afgelopen dagen, waren Ellen Hoog (hockey) en Elis Ligtlee (wielrennen) in beeld.
Voor een instituut als Studio Sport wel beschamend. Waar blijven de Dolle Sport Mina’s?

Het kan wel… Imke Courtois

Gezien de geschiedenis is het wel verklaarbaar dat bij het mannenvoetbal de dominantie groot is. Tijdens de WK-uitzendingen zaten wel eens voetbalsters maar ze maakten weinig indruk. Analyseren in woord en beeld moet je leren. Imke Courtois bewees bij het Vlaamse Sporza dat het wel degelijk kan. Zij bleef volledig overeind in het robuuste geweld van onder anderen de broers Mulder. Af en toe schoof Courtois ook aan in Nederlandse praatprogramma’s. Geen Oranjesportster te vinden?
Dat mannen commentaar geven bij mannenvoetbal valt nog te billijken, maar waarom werden alle commentatoren tijdens het EK-vrouwen ook gedaan door mannen? Zijn de dames hier niet te vinden? Natuurlijk wel, tenzij je er je best niet voor wilt doen. Dan is vaak de laffe conclusie: ‘Er is niet voldoende kwaliteit en dus houden we het maar bij de mannen’.
Verder kijkend dan voetbal is het toch erg raar dat er zelfs bij sporten waarin vrouwen excelleren (turnen, hockey, zwemmen) vrijwel altijd mannelijke commentatoren zijn. Waarom neemt er naast turncommentator Hans van Zetten geen co-commentatrice plaats die het vrouwelijk perspectief belicht? Dat lijkt me vooral in deze sport – met al die jonge meiden – wel nuttig.

Dominantie in tenniscommentaar

Waar de NOS vroeger gebruik maakte van commentatoren als Ria Visser, Joan Haanappel en Ria Stalman – de laatste twee stapten later over naar Eurosport – is er slechts één sport die op tv-journalistiek gebied gedomineerd wordt door drie deskundige vrouwen: tennis. Marcella Mesker, Mariëtte Pakker en Kristie Boogert zijn al jarenlang een vast baken voor de tennisfan. Ze werken voor verschillende media.

Ziggo, Fox, Eurosport

Wie verder kijkt ziet enkele lichtpunten bij de commerciëlen. Bij Ziggo is voor de kleurrijke oud-hockeyster Fatima Moreira de Melo een belangrijke rol weggelegd.
Fox is met onder meer de ere-, eerste en tweede divisie een hele grote speler. Op de uitgebreide lijst van presentatoren en verslaggevers staan maar drie namen van vrouwen. Onder hen Hélène Hendriks. Zij is naast Dione de Graaff de bekendste sportpresentatrice van ons land.
Bij Eurosport met meer dan honderd commentatoren (op de site) is slecht iets meer dan vijf procent vrouw. Naast de tennisvrouwen geniet José Been vanwege haar Tour de France-commentaar de grootste bekendheid.

Situatie bij kranten

De enorme overkill aan mannen in de sportjournalistiek bestaat niet alleen bij de omroepen. Het AD heeft maar één verslaggeefster (Lisette van der Geest). Het is bij andere dagbladen niet veel beter. De mannelijke dominantie werd even doorbroken bij De Volkskrant waar Marije Randewijk als wielerverslaggever en chef-sport functioneerde. Toen zij wat anders ging doen, was het mannelijke bolwerk weer intact.
In dit verband is de blog van John Volkers (Volkskrant) tijdens de Olympische Winterspelen van eerder dit jaar in het Zuid-Koreaanse Gangneun interessant:
“Tien procent van de mediamensen bij de Olympische Spelen is vrouw. Herstel: slechts 10 procent van de mediamensen is vrouw.
Laatst werd een fors deel van het jaardiner van de Nederlandse Sport Pers (NSP) aan die problematiek opgehangen. Hoe kon het dat zo weinig vrouwen actief zijn in de sportjournalistiek? Nederland haalde iets minder dan een procentje of 3. De Volkskrant, mijn Volkskrant, had in het verleden Marije Randewijk (zelfs als chef), Tynke Landsmeer, Noor Tonkens, Lidewey van Noord (stagiair) en Lisette van der Geest (nu AD). Dat was de vrouwelijke vertegenwoordiging over een jaar of twintig gerekend: van 1996 (Tynke) tot 2016 (Lisette).
Nu hebben we, als sportredactie van een van de belangrijkste kranten van Nederland, geen vrouw meer aan boord. Geen man overboord zou je zeggen. Maar het is natuurlijk een ongezonde, bijna onwerkelijke situatie.”

Medailles vooral via vrouwen

Het blijft toch een raar fenomeen. Bijna de helft van de sportende Nederlanders is vrouw. De beste prestaties – en dus ook olympische plakken – worden behaald door vrouwen en de mannen doen vrijwel altijd het verslag, ongewild vanuit een mannelijk perspectief.
“Sport is nu eenmaal een mannenwereld”, hoor ik dikwijls. Dat was ooit misschien zo, maar in 2018 is het toch nadrukkelijk ‘time for a change’. In de UK en Duitsland heeft men bewust andere keuzes gemaakt. En de vrouwen die je daar ziet / hoort langskomen zijn bepaald geen excuustruzen.
Dit moet toch ook in Nederland kunnen? Hier ligt een rol weggelegd voor instituten als de NOS, sportbonden c,q, NOC*NSF (waar overigens Marcella Mesker deel uitmaakt van het hoofdbestuur, dat zou kunnen helpen) en bijvoorbeeld de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten).
Of doen we niks en blijven we het Gekke Gerritje van de sportjournalistiek?