Column voor DeStadsbron.nl – 11 november 2018
Gepubliceerd op www.facebook.com

Door: Ted van der Meer

Ik schrijf deze column op 11 november 2018. Een markante dag. Exact honderd jaar geleden kwam de Eerste Wereldoorlog tot een einde. Zojuist een indrukwekkende tv-uitzending gezien die wereldwijd live werd uitgezonden.

In een treinwagon in het Franse stadje Compiègne werd met voor Duitsland uiterst vernederende voorwaarden de vrede getekend. Als 18-jarige jongens hielden wij ons niet met WO I bezig. Ook niet toen mijn vriend Cock en ik na een gelukkige liftbeurt vanuit Leiden in één ruk mochten meerijden naar Parijs. We lieten ons niet ver voor de hoofdstad afzetten. Dat bleek toevalligerwijs in Compiègne te zijn. Het was een leuk en gezellig plaatsje, waar we onze tent in het bos konden opzetten. We verbleven er drie weken, hadden vooral veel contacten met rondzwervende schoorsteenvegers (ik proef de goedkope wijn nog), bezochten er lokale cafés maar het beroemde feit werd niet besproken. Kwam misschien ook omdat we vooral interesse hadden in de fillettes.

Ik heb de indruk dat de Eerste Wereldoorlog de Nederlandse bevolking niet erg heeft beziggehouden. Niet zo vreemd. ‘Wij’ waren immers neutraal geweest in 1914-18. Nee, dan België. Dat land heeft verschrikkelijk geleden onder de oorlog, die 20 miljoen slachtoffers* eiste. Tot overmaat van ramp brak aan het einde van de oorlog ook nog eens de Spaanse Griep* uit. Aantal doden: 50 tot 100 miljoen. Een veelvoud dus van de oorlogsslachtoffers. Omdat het geen oorlog betrof, lijkt dit een detail in de wereldgeschiedenis te zijn geworden. Treurig eigenlijk.

19.000 Belgen vluchten naar Amersfoort
Ondanks onze neutraliteit had ons land en ook Amersfoort veel met de verschrikkelijke oorlog te maken. Een citaat op de website historiek.net*: “Het neutrale Nederland was tijdens de Eerste Wereldoorlog een toevluchtsoord voor ruim één miljoen Belgen. Na de Duitse inval in België werd Nederland overspoeld door militairen en hun gezinnen. Daarvan kwamen er zo’n 19.000 naar Amersfoort. Een enorm aantal vergeleken met de 25.000 inwoners van de stad.”

De Tweede Wereldoorlog werd veel beter opgetekend, ook als het onze stad betreft. In de geschiedschrijving komt vrijwel altijd Kamp Amersfoort langs. Deze locatie was immers belangrijk voor de nazi’s, als doorgangskamp richting Duitsland. Op indebuurt.nl* las ik dat er in de verschillende kampen 353 Joodse Amersfoorters zijn gestorven. En in de stad zelf heeft 50% van de Joodse bevolking de oorlog niet overleefd. Verschrikkingen die lang geleden plaatsvonden, maar die we wel moeten blijven doorgeven, als waarschuwing.

Het drama van Hoogland
In 1945 maakte Hoogland nog geen onderdeel uit van Amersfoort; de annexatie vond plaats op 1 januari 1974. Ook Hoogland had met de oorlog te maken. Maar de situatie was daar geheel anders dan in de stad. Het was een rustig dorpje met veel boerderijen en dus veel groen. Hier vonden aardig wat onderduikers een veilige plek.
Volgens een van de sprekers tijdens een ‘literair diner’ in Hoogland is er geen enkele onderduiker verraden, met als reden: Iedereen kende iedereen, er waren beslist nsb’ers maar als een van hen iemand had verraden, was hij er zelf aan gegaan.
Hoogland kende wel een groot drama, opgeschreven door Henk van Middelaar, die ook bekend was als radiopresentator en maker van het tv-portret van zanger Ede Staal. In zijn in eigen beheer uitgegeven boek 23 april 1945, zes uur vertelt Van Middelaar het verhaal “van een dodelijke schietpartij aan de Schothorsterlaan in Hoogland. De dood van twee Duitse soldaten werd op die lentedag gewroken op zes mensen van een verzetsgroep, en op vader Smink en twee van zijn zonen plus op hun overbuurman, Brouwer” (citaat uit De Stad Amersfoort*).

Tien liquidaties dus, twaalf dagen voordat de vrede getekend werd. Hoe wrang is dat! Met deze verhalen in het achterhoofd valt het toch reuze mee met de ‘oorlogjes’ die de politieke partijen vandaag de dag met elkaar voeren, met onderwerpen als Westelijke ontsluiting en De glijbaan van de Amerena. We leven in een fijne tijd en in een prima stad, vindt u niet?

https://www.wereldoorlog1418.nl/statistieken/
https://historiek.net/spaanse-griep-1918-pandemie/79002/
https://indebuurt.nl/amersfoort/amersfoorters/5x-boeiende-feitjes-amersfoort-tijdens-tweede-wereldoorlog~4247/
https://destadamersfoort.nl/lokaal/henk-van-middelaar-presenteert-boek-over-oorlogstragedie-hoogland-229863

Amersfoorter Ted van der Meer is journalist, columnist en (beginnend) uitgever. Hij was sportcommentator bij NOS Studio Sport, Eurosport en RTL. Als kranten- en radioverslaggever in de sectoren sport en cultuur was hij werkzaam voor o.a. de AVRO, NOS, TROS, NRC Handelsblad en De Volkskrant.